31 Temmuz 2017 Pazartesi

#sosyolugat16- Bürokrasi

"Modern dünya bürokrasi üzerine kuruludur. Bürokrasi; herşeyin kayıt altına alınması... Herşeyi kayıt altına almak rasyonel bir eylemdir. İnsan, devletle olan ilişkilerinde herşeyi kayıt altına aldıkça bürokrasi oluşmuştur."

Sonunda aklımdaki kavram çekişmesi içinden bürokrasiyi çekip alabilmeyi başardım. İtiraf etmeliyim, son zamanlarda sosyolugat serisinde bir tık zorlanma yaşadığımı hissediyorum; başlangıçta serinin bir takım gecikmeler yaşaması ve esas olarak hangi kavramı hangi zamanda, ne şekilde vereceğimin beyinsel çatışmasından... Ama bu bir serzeniş değil, bu yazıları yazıyor olmaktan çok mutluyum. 😊
Neyse, gelelim kavramımıza. Hey gidi Max Weber! Sağolsun hiç çekinmemiş, üşenmemiş, teorilerini ortaya atmış da atmış(!) Aslında katmanlı bir fikirler sistemi var kendisinin ama tabi anlamak ya da ciddi şekilde anlamlandırabilmek zaman istiyor. Bence bürokrasi de öyle bir kavram. Evet, belki hepimizin bu kavram hakkında diyecek çoğu şeyi var ancak bana kalırsa öyle çok da sakin bir kavram değil. Önce bürokrasinin sözlükteki karşılığına bakalım; kısaca bir sistem dahilindeki prosedürler diyebiliriz. Weber aslında bu kavramın sahibi değil, 19.yy' da ortaya atılan bu kavrama dair en özgün açıklamayı kendisi getirdiği için bir anlamda dolaylı sahibi olmuş. O dönemde çoğu düşünür bu kavramı eleştirmekten ya da aşağılamaktan çekinmezken Weber, ilk defa bu kavramı küçümsemeyen birey olmuş.
Bu yolun en başına döndüğümüzde, Weber' in demokrasi ya da akılcılık gibi mevzular üzerinde etraflıca kafa yorduğunu görmüş oluruz. Bu nedenle aslında bürokrasi, bu kavramlardan sıyrılmış başat bir profil sergilemez. Aksine Weber tarihinde -az önce de belirttiğim gibi- katmanlı olan fikirler sistemi ancak birbiriyle bağlantı kurulursa objektif bir bakış açısıyla değerlendirilmiş olur. Weber' in demokrasi incelemelerinde bir rol olduğu bilinmektedir; demokratik sistemin lideri ile seçmeni arasında konumlanan rol. Bu rol dahilinde her birey kendi gücü ve bulunduğu pozisyona bağlı olarak bir ilişki sistemi benimser. Tipik bir alt- üst ilişkisi olarak nitelendirilen bu sistemde bazı unsurların aslında sırf bu ilişki sayesinde mümkün olduğu görülmektedir. Daha yalın bir ifadeyle, her birey akılcı kurallar çerçevesinde kendisine bir güç alanı belirler ve bu gücü de işi kişiselleştirmeden ve yasalara uygun vaziyette kullanır. Dolayısıyla bu sistemin sürüp gitmesi, ancak böyle bir anlayışın benimsenmesiyle sağlanacaktır.
Böylesi bir hiyerarşik düzen dahilindeki insanlar Weber için seçimden ziyade atanarak gelen insanlardır. Bu insanlar ömür boyu makamlarında kalabildikleri gibi, mesleklerine olan bağlılıklarıyla da dikkat çekerler. Yani bir anlamda 'doğru kariyer' anlayışı vardır diyebilirim. Peki acaba bürokrasiyi bürokrasi kılan şey nedir? Elbette bir amaç belirlendiğinde ve bu amaca ulaşmak için yola çıkıldığında kimse kendisini bürokrasinin kollarına öylece bırakmaz. Fakat bürokrasi en başta akılcı bir profil sergiler ve bu sayede çoğu belirsizlik de en alt seviyeye indirilir. Eh, bürokrasinin kollarına atlamaktansa sırtı hafiften dayamak daha mantıklı gibi... 
Tamam, iyi hoş da, herşey böyle pürüzsüz mü olacak? Tabi ki hayır. Çünkü Weber, bürokrasinin bu sağlam duruşunun yok edilemeyeceği noktasında oldukça endişelidir aslında. İşinde profesyonelleşen bir bürokrat koltuğunu bırakmak istemezken ve aynı zamanda sürekli yerini garantilemek adına çaba içindeyken Weber endişe etmesin mi yani?! İşte şu 'bürokratik bilgi güçtür.' anlayışı da buradan gelir zaten...
Herşeye rağmen Weber' in hakkını Weber' e vermeli, çünkü o dönemden günümüze -her ne kadar bazı noktalarda çelişiyor olsa da- bürokrasi penceresinden içeri bakıldığında görülebilecekleri O' nun kadar net gören olmamıştır. Hatta aynı dönemlerde çoğu düşünür özgürlük gibi konularda daha hakimken, bürokrasinin artacak gücünü keşfeden de yine Weber olmuştur. Tabi bu durum kendisinin olabildiğince yoğunlaştırılmış bürokrasi kavramını sunduğu gerçeğini değiştirmez. Tek seferde anlaşılabilmesi zordur ki zaten kendisi de bu dağınık düşünce sisteminin farkındadır...
Tepkiler:

12 yorum:

  1. Çok karmaşık bulduğum konular :(

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Haklısınız, ilgi alanımda olmasa benim için de öyleler doğrusu..

      Sil
  2. Çok bilgilendirici bir yazı olmuş. Bürokrasi iyi güzel de adamı yoruyor be

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Teşekkür ederim :) Hem de ne yormak vallahi..

      Sil
  3. Sosyolugat bölümünü seviyorum :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Yaa çok teşekkür ederim, çok mutlu oldumm :)

      Sil
  4. Iyhhh hiç sevmediğim bir şey bide Webere saygılarrr efendim :) kalp kalp kalp emoji haha 😀 senden kaptim bunu şeff

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Hihihi ya selamı bilmem de bu yorumun tatlılığı kalp ben :D Kalp kalp kalpp, her daimm!

      Sil
  5. Seçtiğiniz konular ve işleyiş şekliniz hoşuma gitti. Şefim iyi ki tanışmışız:))
    Weber'ı okumadım ama bürokrasi yazınızı okurken aklıma hep Saatleri Ayarlama Enstitüsü kitabı geldi. Tanpınar kitabında birçok bahsin yanında bürokrasinin işleyişine de yer verir. Dili alaycidir ama bürokrasi çarklarının kuruluşunu, işleyişini bence çok güzel anlatır...

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok teşekkür ederim hem yorumunuz hem de verdiğiniz örnek içinn, iyi ki tanışmışız ben de aynı fikirdeyim (kalpler) :)) Aslında Weber bana göre hep bir tık zorlu gelmiştir. Yardımcı kaynaklarla ilişki kurarak desteklemek bence de faydalı bir yol.. Sevgiler ;)

      Sil
  6. Kafam karmaşık 👍Zannımca hic ilgim yok ve bılmıyorum bu konuyu

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Aslında bu biraz da kavramın kendi karmaşıklığından kaynaklanıyor olabilir.. ;)

      Sil